niedziela, 7 lipca 2013

O katowickim herbie słów kilka

Patrząc na herb Katowic wielu mieszkańców zastanawia się zapewne skąd ma on taki nietypowy wizerunek, odbiegający od kanonów tradycyjnej sztuki heraldycznej. Niezrozumiała też może być jego symbolika, nie mająca odpowiednika w herbarzach miast górnośląskich.

Początki Katowic sięgają XIV wieku, kiedy to nad brzegami Rawy, nazywanej wówczas Roździanką, założona została osada Kuźnia Bogucka, w pobliżu której w XVI wieku powstał rolniczy przysiółek nazywany Katowicami. Z biegiem czasu obie osady zrosły się w jedną wieś. Tradycje hutnicze Katowic były starannie pielęgnowane przez następne pokolenia mieszkańców, nic więc dziwnego, że kiedy w latach osiemdziesiątych XVIII wieku gminy wiejskie zostały zobowiązane do posiadania własnej pieczęci z identyfikującym je wizerunkiem, mieszkańcy Katowic uznali, że najwłaściwszym godłem będzie wizerunek młota kuźniczego o napędzie wodnym. Na pieczęciach gminnych z lat 30 XIX wieku widnieje już nazwa KATTOWITZ oraz informacja, że miejscowość należy do powiatu bytomskiego (BEUTHEN KREIS). Wygląd herbu nie uległ zmianie. Po nadaniu praw miejskich w 1865 nie nastąpiło oficjalne nadanie herbu, co było raczej rzadkie wśród nowych miast Górnego Śląska. Wydaje się, że automatycznie przyjęto herb wsi, dlatego nie było potrzebne oficjalne nadanie (wydawane przez króla pruskiego). Brak jest jakiegokolwiek dokumentu z tych lat, dotyczącego sprawy nadania nowemu miastu herbu. Jednak brak formalnego opisu i rysunku herbu przez wiele lat powodował duże zamieszanie w jego przedstawianiu. Różnie na przykład przedstawiano położenie młota. Na pieczęciach miejskich z XIX wieku, a także na frontonie budynku dzisiejszego liceum im. A.Mickiewicza, młot kuźniczy przedstawiony jest w pozycji poziomej z głowicą spoczywającą na kowadle. Również w pierwszych latach po przyłączeniu Katowic do odrodzonej Polski nie udało się wypracować "urzędowego" opisu i wizerunku herbu miasta. Dopiero w 1937 roku ówczesny minister spraw wewnętrznych gen. Felicjan Sławoj - Składkowski, na wniosek Rady Miejskiej Katowic, zatwierdził ostatecznie wygląd katowickiego herbu opisując go następująco: "W polu złotym czarny młot wodny z kowadłem zwrócony w prawo, z kołem zębatym po lewej stronie tarczy, młot stoi na belce brunatnej nad błękitną wodą". Wzór herbu miał młot podniesiony. Kolor błękitny mieszczący się pod belką symbolizuje historyczny młot wodny z Kuźni Boguckiej oraz rzekę Rawę. Tym z Państwa, którym nie zgadza się wizerunek katowickiego herbu z powyższym opisem w zakresie stron tarczy przypominam, że w heraldyce przyjęto określać strony patrząc od tarczy herbowej. Przytoczony powyżej opis herbu z 1937 roku został umieszczony w Statucie Miasta Katowice, uchwalonym przez Radę Miejską, jako wizerunek aktualnie obowiązujący. Herb miasta Katowice składa się: ze złotego tła, z czarnego urządzenia kuźniczego umocowanego na drewnianym stelażu symbolizowanym przez brązową belkę drewnianą, pod nią zlokalizowane jest błękitnej barwy pole symbolizujące wodę napędzającą urządzenie kuźnicze. Urządzenie kuźnicze składa się: z kowadła, młota kuźniczego napędzanego kołem zębatym, współosiowo połączonym wałem z kołem wodnym (kołem podsiębiernym). Herb od tego czasu przechodził drobne, ale ciągłe zmiany. W 2004 herb przeszedł drobne poprawki: nastąpiła zmiana koloru belki z czerwonego na brązowy.